Kim są żydzi?

© 2010 Piotr NowikWedług najnowszych ocen na świecie żyje około czternaście milionów Żydów. To stosunkowo niewielki procent ludności świata. Poza państwem Izrael, które jest niewiele większe niż Walia, tylko w Sta­nach Zjednoczonych, Urugwaju, Gibraltarze, Kanadzie i Francji Ży­dzi stanowią ponad 1% mieszkańców. Największa wspólnota żydowska żyje w Stanach Zjednoczonych — według najnowszych szacunków liczy ona około 5,5 miliona ludzi. Dla porównania mniejszość żydowska Wielkiej Brytanii to stosunkowo niewielka grupa licząca około trzystu tysięcy osób.

Jednakże wpływ Żydów na rozwój cywilizacji naszego świata jest dużo większy niż mogłaby na to wskazywać liczebność tego narodu. Dzieje Żydów naznaczone są prześladowaniem i cierpieniem, mimo to ich religia miała ogromny wpływ na zachodnią filozofię, teologię i kulturę. Sam Jezus, założyciel religii chrześcijańskiej, był praktykującym Żydem. Dziesięcioro Przykazań stanowi fundament współczesnego syste­mu etycznego. Pomysł siedmiodniowego tygodnia, z regularnie powta­rzającym się dniem odpoczynku, ma swe źródło w żydowskim szabacie.

Znacząco zapisali się w historii także poszczególni przedstawiciele narodu żydowskiego. Patrząc na dzieje ostatnich dwóch stuleci znajdujemy wiele wybitnych postaci mających semickie korzenie: Leonard Bernstein — kompozytor, Golda Meir — polityk, Bob Dylan — piosen­karz, Albert Einstein — fizyk, Zygmunt Freud — psychoanalityk, Woody Allen — reżyser i aktor, Mosze Dajan — wojskowy, Artur Miller — pisarz, Sam Goldwyn — producent hollywoodzki, Karol Marks — filo­zof, Jacob Epstein — rzeźbiarz, Sarah Bernhardt — aktorka, Leon Trocki — rewolucjonista, Marc Chagall — malarz, Henry Kissinger — polityk, wreszcie Helen Suzman walcząca z apartheidem. To tylko przykłady z wielkiej liczby wybitnych Żydów.

Niestety tradycyjne antysemickie stereotypy przetrwały po dziś dzień. W XVIII i XIX w. Żyd rysowany przez karykaturzystów takich jak Roplandson przedstawiany był jako garbaty domokrążca o długim nosie al­bo też tłusty bankier gustujący w nieletnich gojkach. Jedynym brytyjskim premierem pochodzenia żydowskiego, który jednak należał do Ko­ścioła anglikańskiego, był Benjamin Disraeli. Był faworytem królowej Wiktorii, mimo to zawsze portretowano go na łamach satyrycznego ma­gazynu „Punch” jako służalczo skulonego. W krajach demokratycznych Żydów już nie przedstawia się w ten sposób. Podstępny Żyd to postać ciągle jednak obecna w antyizraelskiej propagandzie arabskiej.

W ostatnich latach wielkie zmiany nastawienia nastąpiły wśród lud­ności chrześcijańskiej. Straszliwe wydarzenia Holocaustu — efektu nie­okiełznanego antysemityzmu, mocno zapadły w świadomość społeczeństw. Jedna trzecia populacji żydowskiej została wymordowana w nazistowskich obozach śmierci. Od 1945 r. pojawia się coraz więcej grup ekumenicznych. W większości krajów anglojęzycznych istnieją oddziały Rady Chrześcijan i Żydów. Ludzie o różnych tradycjach spo­tykają się, aby słuchać wykładów o wierze, obyczajach i historii „dru­giej strony”. Rezultatem są prawdziwe więzi przyjaźni zadzierzgnięte pomiędzy chrześcijanami i wyznawcami judaizmu oraz coraz większe zrozumienie i tolerancja.

Tak czy inaczej, Żydzi to niezwykły naród. Są niezbyt liczni, rozproszeni po świecie, jednakże pomimo kulturowego zróżnicowania mają poczucie wspólnoty. Pod wieloma względami stanowią rzeczywiście jeden naród.


Kto jest Żydem?

Kogo należałoby nazwać Żydem? Czy człowiek jest Żydem, ponieważ wyznaje judaizm, czy tez kryterium stanowi narodowość? Jeżeli bycie Żydem wiąże się w pierwszym rzędzie z religią, to dlacze­go Żydzi mówią o sobie jako o narodzie? Jeśli zaś Żydzi są narodem, to dlaczego mówi się powszechnie o religii żydowskiej? Z problemem tym wiąże się zagadnienie konwersji. […]


Życie Żyda

Kolejne etapy życia Żyda wyznaczane są przez różnorodne obrzędy. Kiedy Bóg zawarł przymierze z pierwszym Żydem, Abrahamem, znakiem tego było obrzezanie. Odtąd żydowscy chłopcy przechodzą obrzęd obrzezania w ósmym dniu swego życia. Ceremonia odprawiana jest przez specjalistę zwanego mohel, który musi być praktykującym Żydem. Procedura ma określoną formę. Dziecko kładzione jest na specjalnym Krześle Eliasza. […]


Żydowski rok

Życie Żyda regulowane jest stałymi postami i świętami. Ponieważ rządzi nimi kalendarz księżycowy, wypadają one w różnych dniach roku słonecznego. Najważniejszym świętem jest szabat. Zgodnie z czwartym spośród Dziecięciu Przykazań: „Sześć dni będziesz praco­wać i wykonywać twe zajęcia. Dzień zaś siódmy jest szabatem ku czci Jahwe, Boga twego. Nie możesz przeto w tym dniu wykonywać […]


Obietnica

Zgodnie z Księgą Rodzaju, pierwszą księ­gą hebrajską, pierwszym Żydem był kupiec ze starożytnomezopotamskiego miasta Ur, znany jako Abram. Uważano go za potomka w dzie­siątym pokoleniu wielkiego Noego, który zbudował arkę i uratował po parze ze wszystkich zwierząt podczas potopu. W wieku siedemdzie­sięciu pięciu lat bezdzietny Abram otrzymał rozkaz opuszczenia swych przyjaciół i bliskich i wyruszył […]


Od niewoli do wolności

Abraham był ojcem narodu żydowskiego, Mojżesz jego najwięk­szym bohaterem. Dzieje Mojżesza opisano w Koledze Wyjścia. Potomkowie Abrahama opuścili Kanaan z powodu suszy i zamieszka­li w Egipcie. Byli znienawidzeni i żyli w strachu jako obcy, zmuszano ich do najcięższych robót. Egipcjanie tak bali się mnożącej się popu­lacji Izraelitów, ze wydane zostało prawo, aby zabijać każdego nowonarodzonego […]


Ziemia Obiecana

Mojżesz wyprowadził swój lud z niewoli egipskiej dając mu wol­ność w Kanaanie. To właśnie Kanaan został obiecany patriarsze Abra­hamowi, kiedy wraz ze swą podstarzałą, bezdzietną żoną opuścił Ur, by zostać ojcem wielkiego narodu. Tekst biblijny dokładnie określa granice tej ziemi: „Potomstwu twemu daję ten kraj, od rzeki Egipskiej aż do rzeki wielkiej, rzeki Eufrat, wraz […]


Archeologia starożytnego Bliskiego Wschodu

Na ile można porównać biblijne opowieści o Abrahamie, Mojżeszu i Jozuem z innymi źródłami? Prawie wszystko, co wiemy o wierze­niach i obyczajach starożytnego Bliskiego Wschodu, pochodzi z wyko­palisk archeologicznych. Te częściowe informacje nie przeczą sprawozdaniu biblijnemu. Abraham żył prawdopodobnie na początku drugiego tysiąclecia p.n.e. W tym czasie stan równowagi pomiędzy Mezopotamią, Egiptem i miastami przybrzeżnymi […]


Prawo i religia starożytnego Bliskiego Wschodu

Odkrycia archeologiczne poszerzyły również naszą wiedzę o prawnych i religijnych praktykach ludów starożytnego Wschodu. Odkryto wiele traktatów i kodeksów prawnych Mezopotamii, które wykazują ścisłe podobieństwo z prawami i obyczajami Żydów zapisanych w księgach hebrajskich. Najstarszy zbiór praw pochodzi z końca trzeciego tysiąclecia, praw­dopodobnie z 2050 r. p.n.e. Znany jest on jako Kodeks Sumeryjski i został […]


Sędziowie i królowie

Biblia jest najważniejszym źródłem naszej wiedzy o wczesnej historii Żydów. Księgi biblijne od Jozuego poprzez Drugą Księgę Kró­lewską, Ezdrasza i Nehemiasza stanowią koherentny zapis. Historia roz­poczyna się od podboju Ziemi Obiecanej. Obejmuje opowieści o pierwszych przywódcach, sędziach. Później pojawili się kró­lowie: Saul, Dawid i Jonatan. Zbudowana została Wielka Świątynia w Jerozolimie jako centrum religii żydowskiej. […]